01
Yeniden yapım döneminde takvim nasıl yönetilir?
Yeniden yapım dönemlerinde şantiye kaynakları kısıtlıdır: kalıpçı, demirci ve beton temini aynı anda çok sayıda saha tarafından talep edilir. Prefabrik sistemde bu darboğazın önemli bölümü sahadan fabrikaya taşınır. Kolon, kiriş, aşık, hollowcore ve panel kapalı hatta üretilirken sahada yalnızca temel ve altyapı işleri sürer; iki iş aynı anda yürüdüğü için toplam süre, kalıp-donatı-döküm-kür zincirinin tamamını sahada kuran sisteme göre kısalır.
Bunun için temel kotları ve soket ölçüleri montaj başlamadan kesinleşmelidir. Enkaz kaldırma ve zemin iyileştirme kalemleri programa gerçekçi sürelerle yazılmadığında kazanılan zaman geri verilir.
02
Geniş sıcaklık farkı: kür, rötre ve derz
Malatya'da yaz sıcakları yüksek, kışlar soğuk ve gece-gündüz farkı geniştir. Yerinde dökülen betonda bu, iki yönlü bir risktir: yazın hızlı su kaybı plastik rötre çatlağına, kışın erken donma kalıcı dayanım kaybına yol açar. Fabrikada karışım oranı, dökme sıcaklığı ve kür kontrol altındadır; döküm kapalı hatta yapılır ve sıcaklık kayda geçer. Sahada kalan sınırlı hacimli birleşim betonu ise günün uygun saatine programlanır.
Aynı sıcaklık farkı tekstil ve gıda tesislerinin uzun hollerinde boy değişimi yaratır. Bu hareketi dilatasyon derzleri karşılar; derz aralığı yapı boyuna göre hesaplanır, yerleri aks planında ilk turda belirlenir. Dışarıda kalan prekast yüzeylerde XF maruziyet sınıfı (TS EN 206) esas alınır. Çatı hesabına kar yükü de girer; aşık aralığı, eğim ve birikme bölgeleri buna göre seçilir.
03
Deprem sonrası yeniden yapımda denetlenebilir üretim
Malatya, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun etki alanında; Malatya-Ovacık Fay Zonu il topraklarından geçer ve 6 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan depremleri kenti doğrudan etkilemiştir. Yapı TBDY 2018'e göre, ilin tasarım spektrumu ve seçilen süneklik düzeyi üzerinden hesaplanır. Yeniden yapım dönemlerinde en büyük risk, hızın denetimin önüne geçmesidir. Fabrika üretiminde denetim süreci baştan tanımlıdır: elemanlar fabrika üretim kontrolü kapsamında üretilir, beton basınç deneyleri ve boyutsal kontroller parti bazında kaydedilir, uygunluk belgelendirmesi TS EN 13369 ve ilgili ürün standartları çerçevesinde yürür. Kalite böylece kayıtlı bir sürece bağlanır.
Tasarım tarafında denetlenecek olan birleşim projesidir. Soket temeldeki kolon bağlantısı, kiriş mesnedinde kayma donatısı ve elastomer yastık, hollowcore plakların bağ donatısı ve topping ile diyafram oluşturması, cephe panelinin yatay ötelenmeye izin veren bağlantısı ayrı ayrı hesaplanır; ankraj plakaları fabrikada elemana gömülür. Tekstil ve gıda tesislerinde raf ve ekipman ankrajı da tasarıma girer; CE işareti ve performans beyanının ne anlama geldiğini Bilgi Merkezi'ndeki ilgili yazımızda açıklıyoruz.
04
Kayısı işleme ve depolama yapıları
Kayısıda kurutma, ayıklama, fümigasyon ve paketleme hatları farklı iç iklim ve hijyen koşulları ister. Bu yapılarda kolonsuz geniş açıklık, hattın sonradan yeniden düzenlenmesine imkân verir; prekast duvar ve düzgün döşeme yüzeyi ise temizlik ve gıda güvenliği gereklerini kolaylaştırır. Sezonluk kapasite artışları düşünülüyorsa aks düzeni etaplı büyümeye göre kurulur ve alın cephesi ilk etapta buna göre tasarlanır.
05
Sevkiyat ve montaj planlaması
Malatya, bölge içi karayolu ağı, demiryolu ve havalimanı ile güçlü bağlantıya sahiptir. Sevkiyat Şanlıurfa Birecik'teki fabrikamızdan Adıyaman ekseni üzerinden planlanır; kurulum aşamasındaki Erzurum OSB fabrikası açıldığında ikinci seçenek olacak. Uzun elemanlar montaj sırasına göre yüklenir, OSB giriş saatleri ve saha vinç planı sevkiyat programının parçasıdır.
06
Malatya için sık sorulan sorular
- Prefabrik yapı 2023 depremi ölçeğinde bir sarsıntıya dayanır mı?
- Yapının davranışını tasarım belirler. TBDY 2018'e göre hesaplanmış, birleşimleri projelendirilmiş ve fabrika üretim kontrolü belgelenmiş bir prefabrik yapı, yönetmeliğin öngördüğü performans hedeflerini karşılamak üzere tasarlanır.
- Yıkılan tesisimin yerine ne kadar sürede yeni yapı kurulur?
- Süre, enkaz kaldırma ve temel işlerine bağlıdır. Üstyapı üretimi bu işlerle paralel yürüdüğünden toplam takvim, yerinde dökme sisteme göre kısalır; gerçekçi bir program ön tasarım ve zemin verisi sonrası verilir.
- Uzun bir üretim yapısında derz aralığı nasıl belirlenir?
- Derz aralığı yapı boyuna ve beklenen sıcaklık farkına göre hesaplanır; derz deprem derzi olarak da çalışacaksa iki ihtiyaç birlikte kontrol edilir. Yer seçimi, üretim hattını ve çatı kaplamasını bölmeyecek biçimde ön tasarımda yapılır.