01
Dağlık arazide ve kışın prefabrik yapı yapılır mı?
Bingöl'de şantiye penceresi hem kışın uzunluğu hem de vadi yollarının durumu tarafından daraltılır. Prefabrik sistemin buradaki ilk katkısı, işin büyük bölümünü bu pencerenin dışına taşımasıdır: kolon, kiriş, aşık ve panel kapalı fabrika hattında üretilir, kürlenir ve deneyleri yapılır. Sahada beton dökülüp kür beklenmez; şantiyede yalnızca vinç ve birleşim ekibi çalışır.
Birleşimlerin çoğu kuru detaydır. Yerinde döküm gereken birkaç noktada hacim küçük tutulur, soğuğa uygun beton sınıfı seçilir ve döküm korunur. Vadi yolu kardan kapandığında montaj günleri yer değiştirir, şantiye kapanmaz.
02
Kar yükü ve donma-çözülme çatıyı nasıl belirler?
Bingöl'de kış yağışı yüksektir ve dağlık arazide kar örtüsü uzun süre kalkmaz. Çatı hesabı bu kalıcı yükle başlar: aşık aralığı daraltılır ve çatı eğimi artırılır, kar tutucu ile oluk kiriş detayıyla birlikte çözülür. Vadi rüzgârının farklı yükseklikteki kütlelerin dibine taşıdığı kar için ayrı bir yük bölgesi tanımlanır. Üretim ve depo yapılarının geniş açıklıklarında öngerilmeli çatı kirişi sehimi sınır değerin altında tutar.
Kar, yönetmeliğin öngördüğü katılım payıyla deprem kütlesine de girer. Hem kar yükü hem sismik etki yüksek olan Bingöl'de iki yük aynı modelde çözülür. Dışarıda kalan prekast yüzeylerde donma-çözülmeye karşı TS EN 206'nın XF sınıfı uygulanır; hava sürüklenmiş beton ve düşük su/çimento oranı fabrika reçetesinde yer alır.
03
Karlıova ekleminde birleşim tasarımı
Bingöl, Karlıova'da Kuzey Anadolu Fay Zonu ile Doğu Anadolu Fay Zonu'nun birleştiği üçlü eklemin etki alanındadır; il yakın tarihte 1971 ve 2003 depremlerini yaşadı. Fabrikada üretim, beton dayanımını ve donatı yerleşimini kayıtlı ve tekrarlanabilir kılar. Yapının deprem davranışını ise birleşim hesabı belirler: soket temelde kolon ankastreliği, kiriş mesnet detayı, döşeme plaklarını diyafram olarak bağlayan donatı ve topping, cephe paneli bağlantısının ötelenme kapasitesi.
TBDY 2018, prefabrik sistemler için süneklik düzeyi ve birleşim koşullarını tanımlar. Tasarımda hedef, birleşimin elemandan önce göçmemesi ve deprem sırasında oluşan yer değiştirmenin sistem tarafından karşılanabilmesidir. Tek katlı sanayi yapılarında bu, konsol kolon davranışının ve göreli kat ötelenmesi sınırının doğru kurulması demektir; çok katlı bloklarda ise diyafram sürekliliği ve düşey taşıyıcıların planda simetrik dizilmesi gerekir.
04
Zemin ve temel yaklaşımı
Bingöl'de arazi topoğrafyası ve alüvyon vadi tabanları nedeniyle zemin sınıfı parseller arasında hızla değişebilir. Prefabrik üstyapı hafif ve öngörülebilir yük getirse de temel tasarımı her zaman zemin etüdüne dayanır. Soket temel, kazık veya radye tercihi bu rapora göre belirlenir; üstyapı üretimi başlamadan temel kotlarının kesinleşmiş olması gerekir çünkü prekast eleman toleransları sahada kesme-ekleme ile telafi edilmez.
05
Sevkiyat ve montaj planlaması
Sevkiyat bugün Birecik'ten, D300 Elazığ-Bingöl ekseni üzerinden planlanır; Erzurum OSB fabrikamız açıldığında Karlıova üzerinden inen hat da seçenek olur. Dağlık güzergâh nedeniyle uzun eleman taşımasında viraj yarıçapı ve eğim sınırlayıcıdır; kiriş boyları ve araç tipi güzergâh incelemesiyle birlikte belirlenir, gerekirse eleman ek yerleri montaj mantığına göre yeniden kurgulanır.
06
Bingöl için sık sorulan sorular
- Deprem bölgesinde prefabrik yapı güvenli mi?
- Güvenliği tasarım ve belgeli üretim sağlar. TBDY 2018'e göre hesaplanmış, birleşim detayları projelendirilmiş ve fabrika üretim kontrolü belgelenmiş bir prefabrik yapı, aynı yönetmeliğe göre tasarlanmış diğer sistemlerle eş güvenlik düzeyinde çalışır.
- Karlıova çevresinde tasarımda ne değişir?
- Hesap yöntemi aynıdır; Karlıova'ya yakın parsellerde tasarım spektrumu ve süneklik talepleri yükselir. Birleşim kapasiteleri buna göre boyutlanır, cephe paneli bağlantılarında ötelenme payı büyütülür, yapısal olmayan bileşenlerin ankrajı da hesaba girer.
- Montaj toleransları nasıl kontrol ediliyor?
- Eleman boyutları fabrikada, aks ve kot uygunluğu ise sahada kayıt altına alınır. Kabul kriterlerini Bilgi Merkezi'ndeki tolerans ve montaj kabul yazısında ayrıntılı anlatıyoruz.