01
Vadi yerleşiminde şantiye kısıtları
Dar vadi yerleşiminde şantiye alanı çoğu zaman yapının kendi oturumundan biraz büyüktür. Bu, malzeme stoklamayı ve kalıp-iskele kurulumunu zorlaştırır. Prefabrik sistemde kalıp ve iskele işi fabrikaya taşındığı için sahada yalnızca vinç ve montaj ekibi bulunur; bu, kısıtlı alanda çalışmanın en pratik yoludur.
Takvim de dardır. Ovacık ve Pülümür gibi yüksek kesimlerde saha penceresi kısadır, kamu yapılarında ise iş bütçe yılına bağlıdır. Elemanları kışın üretip montaja sezon açılınca başlamak bu sıkışmayı çözer; dar vadi sahasına araçlar montaj sırasıyla, birer birer gelir.
02
İlçeden ilçeye değişen kar yükü
Tunceli'de kar yükü ilçeden ilçeye belirgin biçimde değişir; Munzur ve Pülümür kesimlerinde yüksektir, merkez ve Keban çevresinde daha ılımlıdır. Bu yüzden çatı, parselin kendi kar verisiyle tasarlanır: aşık aralığı, çatı eğimi, kar tutucu ve birikme bölgesi hesapları projeye özeldir. Yamaç dibindeki yapılarda rüzgârın sürüklediği kar çatı kenarında toplanır. Geniş açıklıklı hangar ve atölye çatılarında öngerilmeli kiriş, kesit yüksekliğini büyütmeden sehimi kontrol altında tutar.
Yüksek ilçelerde donma-çözülme çevrimi sıktır. Saçak, istinat ve altyapı elemanlarında TS EN 206'ya göre XF sınıfı uygulanır; bu sınıfın istediği hava sürüklenmiş beton ve düşük su/çimento oranı fabrikada ölçülerek sağlanır.
03
Ovacık Fayı hattında deprem ve birleşim
Tunceli, adını il sınırları içindeki ilçeden alan Malatya-Ovacık Fay Zonu'nun geçtiği bir coğrafyadadır; kuzeyde Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun Erzincan havzasına da yakındır. Hesap TBDY 2018 çerçevesinde, parselin tasarım spektrumu ve yapının süneklik düzeyi esas alınarak yapılır. Yamaç parsellerde topoğrafik büyütme ve yerel zemin sınıfı, spektruma ayrıca yansıtılır.
Ovacık Fayı'na yakın parsellerde mesnetler, diyafram ve cephe bağlantıları bu spektruma göre tek tek hesaplanır; kamu yapılarında bina kullanım sınıfı yükseldiği için bağlantı kapasiteleri de artırılır. Vadi yamacında kademelenen yapıda kısa kolon oluşmaması için kat kotları planlama aşamasında ayarlanır.
04
Çevresel duyarlılık ve saha etkisi
Munzur havzası çevresindeki işlerde saha etkisini sınırlı tutmak çoğu zaman izin koşuludur. Yerinde beton dökümünün azalması; yıkama suyu, artık beton ve uzun süreli şantiye trafiği gibi kalemleri doğrudan düşürür. Montaj süresinin kısalması, çevresel etkinin süresini de kısaltır. Kot düzenlemesi prekast istinat ve altyapı elemanlarıyla üstyapıdan önce bitirildiğinde vadi tabanında açık kalan alan da, açık kalma süresi de azalır.
05
Sevkiyat ve montaj planlaması
Sevkiyat Şanlıurfa Birecik'ten Elazığ üzerinden gelen hatla planlanır; kurulum aşamasındaki Erzurum OSB fabrikası açıldığında iki güzergâh karşılaştırılacak. Munzur vadisi ve Ovacık yönündeki dağ güzergâhlarında eleman boyu ve araç seçimi güzergâh etüdüne bağlıdır; kış aylarında yol koşulları montaj takvimine yedek gün olarak yansıtılır.
06
Tunceli için sık sorulan sorular
- Küçük ölçekli yapılar için de prefabrik mantıklı mı?
- Ulaşımın zor, sezonun kısa olduğu yerlerde küçük ölçekte de mantıklı olabilir; çünkü kazanç sahada geçirilen sürenin kısalmasından ve saha ekibinin küçülmesinden gelir. Karar, ön tasarım ve güzergâh değerlendirmesiyle verilir.
- Arazi eğimli, temel nasıl çözülür?
- Etüt ve topoğrafik ölçümden sonra kademeli temel, istinat ya da kazık seçilir. Üstyapı montajı, temel kotları ölçülüp kabul edildikten sonra başlar.
- Fay hattının geçtiği bir ilde tasarım nasıl kurulur?
- TBDY 2018'e göre parselin zemin sınıfı ve konumuna özel tasarım spektrumu çıkarılır; süneklik düzeyi ve birleşim koşulları buna göre seçilir. Ardından mesnet ve diyafram birleşimlerinin kapasitesi bu spektruma göre hesapla doğrulanır.