01
Kısa yapım sezonunu nasıl kullanırız?
Ardahan'da doğru sıralama şudur: kış boyunca proje ve fabrika üretimi, bahar açılır açılmaz temel ve saha hazırlığı, ardından yoğunlaştırılmış vinç programı. Elemanlar sahaya montaj sırasına göre geldiğinde, yapının açık havada geçirdiği süre ömrü boyunca en aza iner. Yerinde dökme sistemde ise kalıp, donatı, döküm ve kür adımlarının her biri hava koşuluna açıktır ve bunların hiçbiri Ardahan takviminde güvenli biçimde sıkıştırılamaz.
Saha süresini birleşim tipi de kısaltır. Bulonlu plaka, gömülü ankraj ve elastomer mesnet gibi kuru birleşimler, düşük sıcaklıkta beklemeden çalışılmasını sağlar. Islak birleşim kaçınılmaz olduğunda hacim sınırlı tutulur ve döküm, günün sıcaklık penceresine göre programlanır.
02
Yüksek kar yükü ve donma-çözülme neyi belirler?
Ardahan, Türkiye'de zemin kar yükünün en yüksek olduğu illerden biridir ve çatı sistemi doğrudan bu yüke göre seçilir. Aşık aralığı kısalır, eğim karın tutunmasını azaltacak kadar artırılır, oluk ve kar tutucu çatı kirişiyle birlikte projelendirilir. Çıldır platosu gibi açık arazide rüzgâr karı sürükleyip farklı yükseklikteki kütlelerin dibine yığar; bu yığılma bölgeleri hesapta ek yükle temsil edilir. Ahır ve depo gibi geniş açıklıklarda öngerilmeli kiriş, aynı yükü daha az elemanla taşıdığı için tercih edilir.
Uzun kışta gündüz eriyip gece donan yüzeylerde beton ayrışabilir, pul pul dökülebilir. Saçak, temel üstü ve istinat gibi dışarıda kalan prekast elemanların betonu TS EN 206'daki XF maruziyetine göre belirlenir; buz çözücü tuzun eriştiği yüzeylerde daha üst sınıf gerekir. Karışım oranı, hava sürükleme ve kür fabrikada denetlendiğinden bu performans şantiye havasına bırakılmaz.
03
Deprem hesabında kar kütlesi
Ardahan, Kuzeydoğu Anadolu'nun diri fay kuşağı içindedir; Çıldır çevresindeki ve Kars platosuna uzanan faylar bölgenin sismik etkinliğinin kaynağıdır. Tasarım spektrumu ve süneklik düzeyi TBDY 2018'e göre seçilir. Kar, yönetmelikteki hareketli yük katılım payı oranında deprem kütlesine eklenir; kar yükü bu kadar yüksek bir ilde bu pay, tasarımı ılıman bölgelerden somut biçimde ayırır.
Artan kütle, bağlantılara gelen kuvveti de büyütür. Kolon-kiriş mesnedinin kayma ve devrilme emniyeti, döşeme diyaframını kuran bağ donatısı ve topping, cephe panelinin yatay ötelenmeyi izleyen bağlantısı bu kuvvetle kontrol edilir. Ankraj plakaları fabrikada elemana gömüldüğünde sahada delme ve dübelleme kalmaz; kısa sezonlu bir ilde bu, montaj günlerini de korur.
04
Süt ve hayvancılık tesislerinde yüzey ve hijyen
Süt toplama, soğutma ve işleme mahallerinde yüzeyin sık yıkanabilir olması gerekir. Prekast duvar paneli ve prefabrik döşeme, düzgün ve gözeneksiz bir yüzey verdiği için hijyen gereklerine daha kolay uyum sağlar. Soğutma odalarında yalıtım katmanı, panel bağlantı detayıyla birlikte çözülür; ısı köprüsü oluşturabilecek noktalar tasarımda işaretlenir. Dış sıcaklığın uzun süre eksilerde kaldığı Ardahan'da kabuk detayı, soğutma odası kadar ısıtılan hacimlerin enerji giderini de etkiler.
05
Sevkiyat ve montaj planlaması
Erzurum OSB fabrikamız devreye girene kadar elemanlar Birecik'ten gelir. Sonrasında Göle hattı ile Kars bağlantısı arasında, geçitlerin açık olduğu döneme göre seçim yapılır. Elemanlar montaj sırasına göre yüklenir. Uzak mera yerleşimlerinde vinç erişimi, bağlantı yolunun taşıma gücü ve saha manevra alanı sipariş öncesinde saha fotoğrafları ve kot bilgisiyle değerlendirilir.
06
Ardahan için sık sorulan sorular
- Ardahan'da hangi aylarda montaj gerçekçi?
- Kar örtüsünün çekildiği ilkbahar sonu ile sonbahar başı arasındaki dönem en verimli penceredir. Üretim bu pencereden bağımsız olarak kış boyunca sürer, bu yüzden sezon açıldığında saha beklemeye girmez.
- Yüksek kar yükü çatıda ek önlem gerektirir mi?
- Evet. Aşık aralığı, çatı eğimi, kar tutucu ve birikme bölgesi hesapları projeye özel yapılır. Bitişik farklı yükseklikteki kütlelerde sürüklenme kaynaklı birikim ayrıca değerlendirilir; kar yükünün deprem kütlesine katılım payı da aynı modelde dikkate alınır.
- Donma-çözülme prekast elemanların ömrünü kısaltır mı?
- Beton doğru sınıfta seçilmediğinde kısaltır. Bu yüzden dış ortama açık elemanlarda TS EN 206'nın XF maruziyet sınıfı esas alınır; hava sürüklenmiş beton, düşük su/çimento oranı ve yeterli pas payı fabrika üretiminde standart uygulamadır.